Eritrean News|Sunday, January 22, 2017

About Us

ፖለቲካዊ መደብ ዕዮ ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ሕድሪ

መእተዊ

እዛ ናይ ሎሚ ኤርትራ ብህልዊ ጅኦግራፊካዊ ዶባትን ማሕበራዊ ክውንነትን ማእከላይ ምሕደራን፡ ከም ኩለን ሃገራት ኣፍሪቃ ብውጽኢት ኤውሮፓዊ መግዛእቲ ዝመጸት ሃገር እያ። እዚ ማለት ግን ቅድሚ ምትእትታው መግዛእቲ ኣብ ኣፍሪቃ፡ ኤርትራ እትርከበሉ ዞባ ካብ ታሪኽ ወጻኢ ነይሩ ማለት ኣየስምዕን። ብኣንጻሩ’ኳ ደኣ ብዙሓት ታሪኻውያን ከም ዘዘንትውዎ ኣፍሪቃ ኣብ ዝተፈላለየ  ዞባታት  ኣብ ታሪኽ ሰራውሩ ዝተኸለን ርእሱ ዝኽኣለን መበቆል ጥንታዊ ስልጣነ ነበረት። ኤርትራ’ውን እንተኾነት ቅድሚ ወራር ባዕዳዊ መግዛእቲ ነቲ ርእሰ-ምምሕዳር ዝነበሮ ዞባታትን ህዝብታት፡ በቲ እዋን’ቲ ብመሰረት ምዕቡል ስርዓተ-ምምሕዳርን ፍትሓዊ ሕግታትን ይምሓደርን መነባብርኡ ብስኒታዊ ኣገባብ ይኣልን ነበረ።

ይኹን እምበር ብሰንኪ’ቲ ኤርትራ ኣብ ባብ ኤል-መንደብ ደቡባዊ ኣፍ-ደገ ቀይሕ ባሕሪ እስትራተጅካዊ ኣቀማምጥኣ፡ ህዝቢ ኤርትራ ነዚ ኣገዳሲ መራኸቢ መትኒ ንምቁጽጻር ካብ ዝተፈላለዩ ሓይልታት ዝወርዶ ዝነበረ ሰንሰለታዊ ወራራት ምምካት ባህርያዊ ነበረ። እንተዀነ ኣብ መወዳእታ መበል 19 ክፍለ-ዘመን ድሕሪ ዕቱብ ተቓውሞ ሃገርና ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ቊጽጽር ኢጣልያዊ መግዛእቲ ወደቀት። ብሰንኪ’ዚ ባዕዳዊ ምትእትታው’ዚ ኣብ መስርሕ ምምዕባል ዝነበረ ማሕበራዊ ትሕዝቶ ሕብረተ-ሰብና ብዕሸሉ ተቆጽየ።

ኣብ መዋእል መግዛእቲ ጣልያን ማሕበረ-ቁጠባዊ ትሕዝቶ ሕብረተሰብ ኤርትራ ኣብ ዝበኣሰ ኩነታት ወደቐ። ስዒቡ ዝመጸ እንግሊዛዊ መግዛእቲ ነዚ ድሑር ሕብረተ-ሰብኣዊ ኲነታት ብምምዝማዝ ዝተኸተሎ ናይ ፈላሊኻ ግዛእ መደባት ምቹእ ባይታ ረኸበ። ከም ውጽኢቱ ከኣ፡ ህዝቢ ኤርትራ ነቲ ኣብ’ቲ እዋን’ቲ ዝተላዕለ ርሱን ፖለቲካዊ ሕቶ መሰል ርእሰ-ውሳኔ ብመጠን’ቲ ብስርዓት ኢትዮጵያን መሻርኽታን ዝውጠን ዝነበረ ውዲታት ብምልኣት ክምክቶ ኣይበቐዐን። ስለዚ ህዝቢ ኤርትራ ናይ’ቲ ዝተናወሐ ምድማይ ጠንቂ ዝነበረ ዘይተመጣጠነ ፈደረሽን ግዳይ ኮነ። ኣብ መወዳእታ ድማ ስርዓት ኢትዮጵያ ንናይ ሕቡራት መንግስታት ኪዳንን ኣህጉራዊ ስምምዓትን ብምርጋጽ ንሃገረ ኤርትራ ብዓመጽ ምስ ኢትዮጵያ ከምዝተጸናበረት ኣወጀ።

ኣብ’ዚ መድረኽ’ዚ ህዝቢ ኤርትራ ንናጽነታውን ሓርነታውን ተጋድልኡ ናብ ዝማዕበለ ፖለቲካዊ ቃልሲ ብምስግጋር ሓዲሽ ምዕራፍ ከፈተ። ህዝቢ ኤርትራ ንነዊሕን መሪርን ጅግንነታዊ ተጋድልኡ ብመሪሕነት ምንቅስቓስ ሓርነት ኤርትራ ኣበገሰ። ቀጺሉ ኣብ ባሕቲ መስከረም 1961 ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ብመሪሕነት ጅግና ስዉእ ሓምድ እድሪስ ዓዋተ ናይ ቃልሲ መሳርዕ ኣዕኑድ ዝደኰነ፡ ድሒሩ ከኣ ብመሪሕነት ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ንገዛኢ ስርዓት ኢትዮጵያ ስዒሩ ኣብ ግንቦት 1991 ንመላእ መሬት ኤርትራ ሓራ ኣውጽአ። ብ24 ግንቦት 1993 ከኣ ከም ውጺኡቱ ብተዓዛብነት ሕቡራት መንግስታት ብዝተኻየደ ረፈረንዱም መሰረት ኤርትራ ነጻን ልዑላውነታ ዘረጋገጸትን ሃገር ኰነት።

እዚ ዓወት’ዚ ብቃልስን መስዋእትን መላእ ህዝብና ዝተረጋገጸ ሃገራዊ ዓወት እዩ። እዚ ታሪኻዊ ተረኽቦ’ዚ ንመድረኽ ሃገራዊ ሓርነታዊ ተጋድሎ ኤርትራ ደምዲሙ ንህዝብና ኣብ ድርኩዅት ምህናጽ ዕሸል ሃገርን ትካላቱን፡ ብዓቢኡ ድማ ሃገራዊ ዕርቂ ሰላም ክሰፍን ዓቢ ሃረርታን ጽምኣት ነበሮ። ብርግጽ ከኣ ዕማም ሃገር ምህናጽ ኩሉ ሰብኣውን ንዋታውን ሃገራዊ ዓቕሚ ምውፋር ይጠልብ እዩ። ከምኡ’ውን መድረኽ ሃገር ምህናጽ ብባህርያቱ ካብ መድረኽ ሃገር ነጻ ምውጻእ ዝተፈልየ መሰረታዊ ተምሳላትን ጠባይን ስለዘለዎ  ዝተፈልየ ኣተኣላልያን ኣተሓሕዛን ከም ዝሓትት ፍሉጥ’ዩ።

ህዝቢ ኤርትራ ካብ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ክጽበዮ ዝጸነሐ ግብራዊ ርትዓዊ (ባህጊ) ጥሙሕ፡ ብሰላማውን ሕጋውን መንገዲ ኣብ ብዝሓ-ሰልፋዊ ዘትከለ ቅዋማዊ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ንምትካል ዘገልግል ጥጡሕ ፖለቲካዊ ዲሞክራስያዊ ባይታ ንምፍጣር፡ ንኩሉ ሃገራዊ ሓይልታት ዘሳትፍን፡ ሰብኣውን ዲሞክራስያውን መሰላት ዘኽብርን ግዝያዊ መንግስቲ ሃገራዊ ሓድነት ምምስራት’ዩ።

እንተዀነ ግን በኣንጻሩ ኣብ’ቲ እዋን ናጽነት ኣብ ኰረሻ ስልጣን ዝደየበ መሪሕነት ህግሓኤ ነዚ ናይ ህዝቢና ርትዓዊ ጥሙሕን ባህርያዊ መሰሉን ጨውዩ ጉዕዞኡ ናብ መንገዲ ዲክታቶርነት ኣቕንዑ። ንድልየታትን ባህግታትን ህዝብና በዳሂ ብዝኾነ ባህርን ተግባርን እንኮ ውድባዊ ስርዓት ክምስርት መሪጹ ጥራይ ዘይኮነስ ንመላእ ሃገር ከም ብሕታዊ ንብረቱ ንህዝቢ ከኣ ከም ጊላኡ ወሲዱ ኣዕኑድ ምልካዊ ስርዓቱ ካብ ምድኳን ዓዲ ኣይወዓለን። መግለጺ ዓማጽን ገባትን ባህርያቱ ድማ ብ20 ሰነ 1991 ካብ ህግሓኤ ወጻኢ ናይ ኤርትራውያን ዜጋታት መሰል ፖለቲካዊ ንጥፈታት ብምኽሓድ ሓሸውየ ውድባት ኣይነፍቅድን ክብል ኣወጀ።

በዚ መሰረት ነቶም ኣብ’ቲ እዋን’ቲ ኣብ ዓውዲ ሃገራዊ ተጋድሎ ዝዋስኡ ዝነበሩ ሃገራውያን ሓይልታት፡ ኣብ ናጻ ሃገሮም ፖለቲካዊ ምንቅስቓስ ምእጋድ ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ብሓፈሻ ናይ ኩሎም ኤርትራውያን ዜጋታት መሰረታውን ኣድማሳውን መሰላት ከም ፖለቲካዊ ሰልፊታት ምምስራትን፡ ርእይቶ ምግላጽን፡ ምእካብን፡ ሰላማዊ ሰልፍታት ምክያድን፡ ናጻ በርጌሳዊ ማሕበራት ምቛምን፡ ነጻ ፕሬስ ምህላው፡ ናይ እምነታት ነጻነት… ወዘተ ብሕጊ ተኣጊድም ይርከቡ። ብፍላይ ኣብዚ ሕጂ ዘሎናዮ ህሞት’ዚ ኲነታት ህዝቢ ኤርትራ ኣብቲ ዝለዓለ ናይ ስቓይ ጥርዚ በጺሑ ይርከብ።

በዚ ኣብ ስልጣን ዘሎ ስርዓት ዘይተተንከፈ ኣባል ሕብረተሰብና የለን። ነጋዶ ከም ጸላእቲ ተወሲዶም በብግዚኡ ስለ ዝኽሰሱን ዝእሰሩን ሰኣን ጉልበት ካብ ፋብሪካን ሕርሻን ክርከብ ዝግብኦ ማእቶት ኣብ ኣልቦነት ብምውዳቑ ህዝብና ኣብ ኣዝዩ ሕሱም ዝዀነ ሽግር ይርከብ።

ወለዲ ደቆም ተሓሪሞም፡ ካብኡ ዝገደደ ድማ ናይ ምሕዛን ዕድል እኳ ከይተረፈ ተነፊጉዎም። ኣብ ትምህርቲ ክዋፈሩ ዝግብኦም መንእሰያት ተገፊፎም ካብ ባርነት ዘይፍለ ምንጪ ናይ ነጻ ጉልበት ናይቲ ስርዓት ኰይኖም ኣለዉ። ካብ’ዚ ንኸምልጡ ቤተሰቦምን ሃገሮምን ጠንጢኖም ንስደት ዘምርሑ መንእሰያት ሃገርና ኣብ ካልእ ዘይሓሰብዎ ዳግማይ ሽግርን ሓደጋን ይወድቁ ምህላዎም ብቐረባ ንከታተሎ (ንዕዘቦ) ዘሎና ጉዳይ እዩ።

ሓላፍነትን ክእለትን ሜላን ዝጎደሎ ኣሰራርሓ ናይ ወጻኢ ፖሊሲታት ህግደፍ ንኤርትራ ምስ ጎረባብታ ሃገራት ኣብ ውግእ ኣእትዩ እዚ ዘይብሃል ናይ ሰብን ንብረትን ብርሰት ኣውሪዱ። ንኤርትራ ከም ሓንቲ ፍንፍንቲ ሃገር ከም ትቑጸር ገይሩዋ። ህዝቢ ኤርትራ እቲ ምስ ህዝቢ ቀርኒ ኣፍሪቃ ብፍላይ፡ ምስ ህዝቢ ዓለም ብሓፈሻ ክህልዎ ዝግባእ ናይ ሕውነትን ምትሕግጋዝን ርትዓዊ ትጽቢትን ኣባኺኑዎ ይርከብ።

ኤርትራ ኣብ ከቢድ ፖለቲካውን ማሕበራውን ቁጠባውን ቅልውላው ኣብ ዘላቶ ግዜ፡ ስርዓት ህግደፍ ኣብ ክነቱግ ዝቀራረበሉ ዘሎ ህሞት፡ ህላወ ህዝብን ሃገርን ኣብ ሕቶ ኣትዩ ይርከብ። ሓደ ካብቶም ዝዝምብዩ ዘሎው ከበድቲ ሓደጋታት፡ ስርዓት ህግደፍ ህልውና ናይ ዝኾነ ይኹን ተቓዋሚ ሓይሊ ዘይምፍላጥ እዩ። ስለዚ ካብ’ዚ ዝቀላቐል ዘሎ ሃገራዊ ዕንወት ንምድሓን እቶም ዝብድሁና ዘሎው ኣስጋእቲ ጸገማት ንምፍታሕ ናይ ግድን ሰፊሕ ህዝቢ ዝተጸንበሮ ቃልሲ ከነካይድ ከም ዝግባኣና ዘይከሓድ ታሪኻዊ ስነ-ሞጎት እዩ።

ህዝቢ ኤርትራ ኣብዚ እዋን’ዚ ዝምነየን ክልተ መሰረታውያን ነገራት ኣሎዋ። ቅድሚ ኩሉን ልዕሊ ኩሉን ሰላም ይደሊ። እቲ ንነዊሕ ዘመናት ብዘይምቁራጽ ዝዛሪ ዘሎ ደም ደቁ ሓንሳብን ንሓዋሩን ክውገደሉ ይደሊ። ሰላም ኣብ ውሽጢ ሃገሩ ሰላም ምስ ጎረባብቱ ብቐዳማይ ደረጃ ካብ ዝስርዑ ጠለባት ናይ ህዝቢ ኤርትራ’ዮም። ብተመሳሳሊ ህዝቢ ኤርትራ ናይ ህልውን መጻእን ናብራኡ ውሕስነት ይደሊ ኣሎ።

ድሌት ህዝብና እዚ ካብ ኰነ ከምኡ’ውን ናይ ሕብረተሰብና ምብትታን ሓደጋ ካብ ተቐላቐለ ካብ ተቓወምቲ ሓይልታት ኤርትራ ዝድለ ግብራዊ ስጉምቲ እንታይ’ዩ? ኣገዳሲ ሕቶ መልሲ ይደሊ ኣሎ። ሃገር ንምድሓ እቲ ኩሉ ዘሎ ዓቕምታት ጠርኒፍካ ኣንጻር ስርዓት ህግደፍ ምቅላስ ይጠልብ እዩ። ልዕሊ ኩሉ ግን እቲ ቃልሲ ሽቶኡ ክወቅዕ ህዝባዊ ተሳትፎ የድሊ። ኩለን ሰልፍታትን ፖለቲካዊ ውድባትን ካልኦት ሲቪካውያን ማሕበራትን ዝዋስእሉ መደብ ዕዮ ፈጢረን ክቃለሳ ከም ዘለወን ነቅ ዘይብል እምነት ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ እዩ።

ንሃገራዊ ድሕነት ሃገራዊ ጥርናፈ የድሊ። ኤርትራ ካብዚ ኣትያቶ ዘላ ዓዘቕቲ ንክትወጽእ ኩሎም ዝተወደቡ ፖለቲካውን ማሕበራውያን ሓይልታት ዝሓቁፍ ምንቅስቓስ ናይ ሃገራዊ ድሕነት ብዘይ ወዓል ሕድር ምፍጣር የድሊ። እዚ ምንቅስቓስ’ዚ ድሌት ህዝቢ ዘንጸባርቕን ሰፊሕ ደገፍ ዘሎዎን ኰይኑ ሃገርዊ ጥሙር መደብ የውጽእ። መደብ ሃገራዊ ድሕነት ክልተ ዕላማታት ኣሎዎ።

በቲ ሓደ ወገን እዚ ኣብ ምንታጒ ቀሪቡ ዘሎ ስርዓት ንሕብረተሰብና ኣብ ዘይዕረየሉ ምብትታን ከየእተዎ ከሎ ዝእለየሉ ናይ ሓባር ናይ ቃልሲ ስትራተጂ የውጽእ። በቲ ካልእ ሸነኽ ከኣ ነቲ ናይ ቀረባ መጻኢ ዝኸውን መሰጋገሪ ወይ ናይ ሃገራዊ ድሕነት መንግስቲ ቅርጽን መደባትን ሓንጺጹ ይጸንሕ። ነዚ ሽቶ’ዚ ንምውቃዕ እቲ ምንቅስቓስ ክልተ ኣገደስቲ ጠለባት ብኣግኡ የማልእ፡ ቀዳማይ ሓድነት ርእይቶ ኣብ ልዕሊ ቅዋም ኣረጋጊጹ እቲ ዝሰፍሔ ተቀባልነት ክህልዎ ዝኽእል ንድፊ ቅዋም የዳሉ። ካልኣይ ነቲ ናይ ሰላምን ርግኣትን ዋሕስ ዝኾነ ናይ ነባሪ ሃገራዊ ዕርቂ መስርሕ የንቅል። ካብዚ እምንቶ’ዚ ተላዒሉ ከኣ ነዚ ዝስዕብ ፕሮግራም ነዲፉ ህዝባዊ ቃልሲ ከካይድ መዲቡ ኣሎ።

ቀዳማይ መድረኽ ቃልሲ

እዚ መድረኽ’ዚ ዲክታቶርያዊ ስርዓት ህግደፍ ንምውዳቕ ዝካየድ ዘሎ መድረኽ ናይ ቃልሲ’ዩ። ዓቕምታት ተቓውሞ ዘባኽንን ንተቓላሳይ ህዝብና ተስፋ ብምቑራጽ ናብ ብማዕዶ ተዓዛባይ ዝገብርን ፍንጩል ሃለዋት ተቓውሞ ንምዕራይ ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ብትሪ ይቃለስ።

1. ብሄራውን ሃይማኖታውን ባህላውን ብዙሕነት ህዝቢ ኤርትራ ምኽባር

2. ስርዓት ህግደፍ ንምውዳቕ ኩሉ ኣገባብ ቃልሲ ምጥቓም

3. ጸረ-ስርዓት ህግደፍ ዘቕነዐ ኩሉ መልከዓት ውደባ ምክያድ

4. ኤርትራዊ ናጻ ፖለቲካዊ ውሳኔ ምዕዛዝ

5. ኣብ ሞንጎ ኩሉ ኤርትራዊ ተቓውሞ ቅሱን ፖለቲካዊ ኩነታት ንምንጋስ፡ ኣብ ነንሕድሕድ ምክብባር ዝተመስረተ ጥዑይ ዝምድና ምህናጽ

6. ኣብ ሞንጎ ተቓውሞ ሓይልታት ዝፍጠር ካልኣዊ ግርጭታት ብዘተ ምፍታሕን ምምሕዳርን። ኣብ ሞንጎኦም ባህሊ ዘተ ንምስፋን ምዕያይ

7. ኣንጻር ባህሊ ሕድሕድ ምንዕዓቕን ምጽልላምን ምንፍፋግን ብሓብር ምቅላስ

8. ኣብ ኩሉ መዳያት ቃልሲ፡ ምስ ኩሎም መሓዙት ተቓለስቲ ምውህሃድን ከከም ዓቕምኻ ምትሕግጋዝን

9. ተራ ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራሲያዊ ለውጢ ክዓብን ልሉይን ግደ ምብርካት3

10. ናይ መላእ ተቓውሞ ሓይልታት ኤርትራ ገድላዊ ዓቕምታት ኣንጻር ስርዓት ህግደፍ ንምቕናዕ ኣብ ዝተሓተ ኣካቢ ቻርተር ንምጥርናፍ ቀጻሊ ቃልሲ ምክያድ

11. ምስ ህግደፍ ዝግበር ዘተ፡ ብስሙር ልኡኽ ኤርትራዊ ሓይልታት ተቓውሞን፡ ብህላዌ ሳልሳይ ኣካልን ብእውጅን ከም ዝኸውን ምግባር

12. ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ከም ኣካል ሃገራዊ ሰራዊት ምውሳድ

13. ተሳትፎ ምሁራን ኤርትራውያን ዘዕዝዝ ጥጡሕ ባይታ ምፍጣር

ካልኣይ መድረኽ ቃልሲ – መሰጋገሪ መድረኽ

እዚ መድረኽ’ዚ፡ ካብ ጽባሕ ምውዳቕ ዲክታቶርያዊ ስርዓት ህግደፍ ዝጅምርን ክሳብ መጀመርታ ምቛም ቅዋማዊ ዲሞክራያዊ ስርዓትን ዘሎ ፍሉይ ተሃዋሲ ፖለቲካዊ መድረኽ’ዩ። እዚ መድረኽ’ዚ ናይ ዝወደቐ ዲክታቶርያዊ ስርዓት ኣረጊት ጫፍን፡ ናይ ዝመጽእ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ሓዲሽ ጫፍን፡ ክልተ ተጻረርቲ ጫፋት ዝራኸብሉ ተሃዋሲ መድረኽ’ዩ። ኣብ’ዚ መድረኽ’ዚ ኣብ ግዜ ዲክታቶርያዊ ስርዓት ተዓፊኖም ዝነበሩ ጉዳያት ሓደ ብድሕሪ ሓደ እናነተጉ፡ ሰኣን ብቑዕን ሓይልን ተጻዋርነትን ካብ ቁጽጽር ወጻኢ ብምኻድ ሕንፍሽፍሽ ንከይክሰት፡ ኣብ ልዕሊ ግዝያዊ መንግስቲ ሃገራዊ ሓድነትን፡ ፖለቲካዊ ሓይልታትን፡ ሲቭል ማሕበራትን፡ ህዝብን፡ ሙሁራትን፡ ኣዝዩ ረዚን ሃገራዊ ሓላፍነት ዝጽዕን’ዩ።

1. ኣብ ውሽጥን ወጻእን ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ክቃለሱ ዝጸንሑ ሃገራዊ ሓይልታት ዘሳትፍ ግዚያዊ መንግስቲ ሃገራዊ ሓድነት ምቛም

2. ኤርትራዊ ናጻ ፖለቲካዊ ውሳኔ ምርግጋጽ

3. ሓድነት ህዝብን ሃገርን፡ ሃገራዊ ልዑላውነትን ምዕቃብ

4. ሰላምን ርግኣትን ከም ዝሰፍን ምግባር

5. ንጠቕላላ ሓርነታት ዝቕይዱ ሕግታትን ኣዋጃትን ህግደፍ ምስራዝ

6. መሰል ፖለቲካውን ሲቭላውን ምንቅስቓሳት ምፍቃድ

7. ናይ ፖለቲካን ሕልናን እሱራት ምፍታሕ

8. ፖለቲካዊ ንጥፈታት ህግደፍ ምእጋድ። ንብረቱን ገንዘቡን ክሳብ ቅዋማዊ ሰልጣን ዘሎዎ ሕጋዊ መንግስቲ ጉዳዮም ብሕጊ ዝርእዮ፡ ካብ ዝዀነ ይኹን ንጥፈታት ጠጠው ምባል

9. ገበን ብምፍጻም ዝሕተቱ ኣባላት ህግደፍን መንግስትን ኣብ ቤት ፍርዲ ምቕራብ

10. ቋንቋታት ዓረበኛን ትግርኛ ዕላውያን ቋንቋታት ኤርትራ ምዃነን ምቕባል

11. ህዝቢ ጉዳዩ በዓሉ ንበዓሉ ክመርሕን ከመሓደርን፡ ዘይምእኩል ስርዓተ ምሕደራ ምኽታል። ነተን ቅድሚ ናጽነት ዝነበራ ትሽዓተ ኣውራጃታት ዳግም ብምምላስ። ኣዋጅ ምቛም ሽዱሽተ ዞባታት ምስራዝ። እዚ ድማ ብቅዋም ክዋሓስ ምግባር

12. ስርዓት ህግደፍ ዝፈጸሞ ግህሰታት ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ህዝብና ዘሕደሮ ቁስልታትን ቅርሕንትን ንምፍዋስ፡ ፖለቲካውን ሲቭላውን ሃገራዊ ሓይልታትን፡ መራሕቲ ሃይማኖትን፡ ዓበይቲ ዓድን፡ ሙሁራትን፡ ፍሉጣት ሃገራዊ ባእታታትን ዝሳተፍዎ ጉባኤ ሃገራዊ ዕርቂ ምክያድ

13. ሰላማዊ ስግግር ስልጣን ብዲሞክራስያዊን ሰላማውን ሕጋውን መንገዲ ንምስላጥ፡ ሰላማዊ ዲሞክራስያዊ ጥጡሕ ባይታ ምውሕስ

14. ሃገራውን ኣውራጃውን ምርጫታት ምክያድ

15. ኣህጉራዊ ቻርተራትን ሕግታትን ምቕባል

16. ምስ ጎረባብቲ ሃገራትን ኣህጉራዊ ማሕበረ ሰብን ጥዑይ ዝምድና ምፍጣር

17. ሰነዳት ኮምስዮናት ምጽዳቕ

18. ዕድመ መሰጋገሪ መንግስቲ ሓጺር ከም ዝኸውን ምግባር

ግዜያዊ መንግስቲ ሃገራዊ ሓድነት ብክኢላታት ኮምስዮናት የቕውም፦

1. ኮምስዮን ሃገራዊ ቅዋም

2. ኮምስዮን ሃገራዊ ምርጫን ሕጊ ፖለቲካዊ ሰልፍታትን

3. ኮምስዮን ሕጊ ናጻ ፕረስ

4. ካብ ህዝቢ ዝተመንዝዑ መሬትን ንብረትን ዝምርምርን፡ ብሕጋውን ፍትሓውን ኣገባብ ናብ ዋናታቱ ዝመልስን ኮምስዮን

5. ኮምስዮን ቆጸራ (ፍቕዲ) ህዝቢ

6. ኮምስዮን ምምላስን ምጥያስን ስደተኛታት

ሳልሳይ መድረኽ ቃልሲ – መዋእል ዲሞክራስያዊ ስርዓት

እዚ መድረኽ’ዚ፡ ህዝቢ ኤርትራ ሓቀኛ ወሳኒ ምንጪ ልዑላዊ ስልጣን ምዃኑ ብምርግጋጽ፡ ኣብ ሃገራዊ ምርጫታት መራሕቱ ብዲሞክራስያዊ ኣገባብ

መሪጹ፡ ካብ ጽባሕ ምእዋጅ ቅዋማዊ መንግስቲ ዝጅምርን፡ ብቅዋም መሰረት በብ ዙርያ ስሩዕ ሃገራዊ ምርጫታት ብምክያድ ቀጻልነት ዲሞክራስን

ሰላምን ልምዓትን ፍትሕን ግዝኣተ ሕግን ዘረጋግጽን ዘውሕስን መዋእል ዲሞክራስያዊ ለውጢ’ዩ። ብካልእ ኣዘራርባ፡ ሃገራዊ ቅዋም መሰረት ብምግባር

ኣብ ሰላማውን ዲሞክራስያውን ሕጋውን ሃገራዊ ምርጫታት ዝሰረቱ ሰላማዊ ምቅብባል ስልጣን ዝካየደሉ ዘይቋረጽ ቀጻሊ ፖለቲካዊ ዲሞክራስያዊ4

መድረኽ’ዩ። ናይ ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮ ምስ’ቲ ኣብ’ቲ ግዜ’ቲ ዝፍጠር ጭቡጥ ወድዓዊ ኩነታት ሃገርና ብዝሰማማዕ

መገዲ ክቀያየርን ክሕደስን ወድዓዊ ተኽእሎታት ዘሎዎ’ዩ።

ፖለቲካዊ ፕሮግራም ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ

I. ፖለቲካዊ መዳይ፦

1- ሓድነት ህዝብን መሬትን ምርግጋጽን፡ ሃገራዊ ልዑላውነት ምዕቃብን

2- ፖለቲካዊ ብዙሕነት ምቕባልን ምኽባርን

3- ሰላማዊ ምቅብባል ስልጣን ዘውሕስ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ምትካል

4- ኩሉ መሰረታዊ ኣድማሳዊ ሰብኣውን ዲሞክራስያውን መሰላትን፡ በርጌሳዊ ሓርነታትን ብቅዋም ምውሓስ

5- ኣብ ሞንጎ ባይቶን ፈጻምን ፈራድን ኣካላት ናይ ስልጣን ምክፍፋል ብቅዋም ምንጻር

6- ሃገራዊ ቅዋም ብህዝባዊ ረፈረንዱም ምጽዳቕ

7- ብሄራዊ ዕብለላ ዘይብሉ ማዕርነት ኩለን ብሄራትን ማሕበራዊ ጉጅለታትን ብቅዋም ምውሓስ

8- ኣብ ዘርኢ፣ ሃይማኖት፣ ሃብቲ፣ ጾታ ዝምስረት ኣድልዎ ብቅዋም ምውጋድ

9- ንህዝቢ ኣብ ሓድሕዱ ዘናቍት፡ ወይ ዝቱኽቱኽ፡ ፖለቲካውን ሃይማኖታውን፣ ብሄራውን ጎስጓሳት ብሕጊ ምልክካል

10- ብሄራትን ማሕበራዊ ጉጅለታትን ኣብ ኣውራጃውን ሃገራውን መንግስታዊ ትካላት ፍትሓዊ ተሳትፎ ምርግጋጽ

11- ኣብ ቅድሚ ናጽነት ዝነበራ ትሽዓተ ኣውራጃታት ዝተመስረተ ዘይምእኩል ስርዓተ ምሕደራ ምርግጋጽ

12- ክፍልታት ሕብረተ ሰብና ኣውራጃታቶም ባዕሎም ክመርሑን ከመሓድሩን መሰል ኣሎዎም

13-ኣብ ሞንጎ ኣውራጃታት ዘሎ ዘይተመጠጠነ ምዕባለ ንምጽባብ ምዕሩይ ሃገራዊ ቁጠባዊ ፖሊሲ ምኽታል

14- ኣብ ኣውራጃታት ዝነበር ህዝቢ ብዘይ እትኒካውን ሃይማኖታውን ጾታውን ኣፈላላይ፡ ኣብ ሃገራውን ኣውራጃውን ባይቶታት ይሳተፍ

ቋንቋታት፦

1. ኩሎም ሃገራውያን ቋንቋታት ማዕረ እዮም። ካንዚኦም ዕላውያን ቋንቋታት ኤርትራ ትግርኛን ዓረበኛን እዮም

2. ብሄራትን ማሕበረ ጉጅለታትን ኤርትራ ቋንቋኦምን ባህሎምን ንምምዕባልን ብድልየቶም ብቋንቋኦም ንምምሃርን መሰሎም ሕልው ይኸውን

II. ቁጠባዊ መዳይ፦

1. መነባብሮ ህዝቢ ኤርትራ ደረጃ ብደረጃ ዘመሓይሽን፡ ንዜጋታት ሰፊሕ ዕድል ስራሕ ዝፈጥርን፡ ዘይተመጣጠነ ቁጠባዊ ኩነታት ደረጃ ብደረጃ ዝፍውስን፡ ፖሊሲ ምዕሩይ ሃገራዊ ልምዓት ምኽታል

2 ሃገራውን ደገኣውን ወፍሪ ርእሰማል ኣብ እንዱስትሪን ሕርሻን ዕደናን መሰል ዘሳትፍን ዘተባብዕን ዘውሕስን ሕግታት ምሕጋግ

3 ኣብ ናጻ ዕዳጋ ዝተመስረተ ሕዊስዋስ ቁጠባዊ ፖሊሲ ምኽታል

4 ብኲናትን ምህማሽን (marginalization) ንዝተጎድኡ ከባብታት ኣወንታዊ ሓለፋታት ምሃብ

5 ዝኾነ ኤርትራዊ ዜጋ ኣብ ዝኾነ ቦታ ኤርትራ መሰል ንብረት ምውናንን፡ ምሻጥን፡ ምውራስን ብሕጊ ምውሓስ

6 ኣፍራይነት ታሕተዎት ክፍልታት ሕብረተሰብና ንምትብባዕን፡ ስራሕ ኣልቦነት ደረጃ ብድረጃ ንምቅላልን፡ ንናኣሽቱን ማእከሎትን ኣፍረይቲ ትካላት ብሕጊ ምትብባዕ

ሀ. ሕርሻዊ መዳይ፦ 5

1. ሕርሻዊ ማእቶት ንምክዕባት ዘመናዊ ኣገባብ ሕርሻ ምትእትታው

2. መነባብሮ ህዝቢ ገጠር ንምልዋጥ፡ ንልምዓት ገጠር መሰረታዊ ትዅረት ምሃብ። ፍርያምነት መሬት ንምውሓስ ፍግረ መሬት ምክልኻል

3. ምድረ-በዳነት ንምክልኻል ፖሊሲ ምግራብ ምኽታል

4. ሰበኽ ሳግም ብናታቶም ድልየት ኣብ ቀዋሚ ሕርሻዊ ከባቢ ንምጥያስ ምጽዓር

5. ሃገርና ናብ ኢንዱስትሪያዊ ኢኮኖሚ ንምስግጋርን ንሰራሕተኛ ህዝብና ዘማዕብልን ሕጋጋት ምሕንጻጽ

ለ. ሃብቲ ባሕሪ፦

1. ሃብቲ ባሕሪ ካብ ዝኾነ ዓይነት ብከላ ዝከላኸል ፖሊሲ ምኽታል

2. ሃብቲ ባሕሪ ኣብ ዕብየት ህዝባውን ሃገራውን ቁጠባ ዓቢ ግደ ክህልዎ ምግባር

3. ባሕርን ማርሳታትን ንዘቤታውን ግዳማውን ብጽሖት ሰሓብነት ክህልዎም ምግባር

4. መሰል ዜጋታት ገፈፍቲ ዓሳ ምሕላው። ክእለቶም ንምዕባይ ምጽዓር

ሐ. ንግዳዊ መዳይ፦

1. ጠለባት ህዝቢ ኤርትራ ንምምላእን፡ ዘቤታዊ ዕዳጋታት ንምርግጋእን፡ ሰደድ ንምዕባይን ዝዓለመ ንግዳዊ ፖሊሲ ምኽታል

2. ውሽጣዊ ንግዳዊ ምንቅስቓሳት ብስሉጥ ንምዕባይን፡ ደገኣዊ ወፍሪ ርእሰማል ንምስሓብን፡ ምድራውን ባሕሪኣውን ኣየርን ትሕተ ቅርጻታት ምምዕባል

3. ዘይሕጋዊ ንግዲ ኮንትሮባንድ ዝኽልክል ሕግታት ምሕንጻጽ

መ. ዋንነት መሬት፤ ኣብ ኤርትራ ዋና ዘይብሉ መሬት ስለ ዘየሎ፣ ዋንነት መሬት ኣብ ትሕቲ ዋናታቱ ይኸውን

መሬት ከተማን ኣባይትን፦

1. ከተማታት ደረጃ ብደረጃ ንምስፋሕን ምምዕባልን፡ ኣብ ከተማታት ጽበት ኣባይቲ ንምፍታሕን፡ ንረብሓ ዝሰፈሐ ህዝቢ ዘገልግል ዘመናዊ

ውጥን ከተማታት ምኽታል።

2. ንዕብየት ከተማታትን ምዝርጋሕ ትሕተ ቅርጻን ኣብ ዝግበር ልምዓት ንዝተጎድኡ ዜጋታት ወነንቲ መሬት፡ ወይ ትካላት፡ መንግስቲ ብፍትሓዊ

ካሕሳ የሕውዮም።

III. ማሕበራዊ መደያት፦

1 ናይ ሰራሕተኛታት ዝተሓተ ደሞዝ ብሕጊ ምውሳን

2 ንማዕረ ስራሕ ብዘይ ጾታዊ ኣፈላላይ ማዕረ ደሞዝ ምኽፋል

3 መሰል ጥሮታ ዝሕልው ሕጊ ምሕጻጽ

4 ንመሰል ሰራሕተኛታት ዝጣበቕ ሕጊ ክህልው ምግባር

5 ደቂ ኣንስትዮ ንጥዕናአን ኣብ ዝጎድእ ስራሕ ከይሰርሓ ምግባር

6 ህጻናት ንጥዕናኦም ኣብ ዝጎድእ ሕሱር ስራሕ ከይሰርሑ ብሕጊ ምኽልካል

7 ንኩሎም ረድኤት ዘድልዮም ዜጋታት ብዘየፈላላይ ዝናቢ ትካል ምቛም

8 ስደተኛታት ኤርትራውያን ናብ ሃገሮም ብወለንታኦም ዝምለስሉን ዝጣየስሉን ጥጡሕ ኩነታት ምፍጣር

ሀ. ትምህርታዊ መዳይ፦

1. ስልጡን ሓይሊ ሰብ ንምፍራይን ጎዳኢ ልምድታት ዝውግድን፡ ምዕቡል ኣካዳሚያውን ቴክኒካውን ሃገራዊ ስርዓተ ትምህርቲ ምሕንጻጽ

2. ትምህርቲ ንኩሎም ዜጋታት ብናጻ ከም ዝባጻሕ ምግባር

3. ቴክኖሎጂ ንረብሓ ህዝቢ ብዘገልግል መንገዲ ምትእትታው

4 ቋንቋታት ዓረበኛን ትግርኛን ኣብ ኩሉ መንግስታውን ብሕታውን ኣብያተ ትምህርቲ ኤርትራ ምዝርጋሕ

5 ኣብ ዝሓለፉ ስርዓታት ንዝተሃመሹ ከባቢታት ፍሉይ ኣወንታዊ ጠመተ ምሃብ

6 ምስ ሃገራዊ ስርዓተ ትምህርቲ ዘይጋጮ ብሕታዊ ትምህርቲ ምፍቃድ

ለ. ክንክን ጥዕና፥

1. ህዝቢ ናይ መድሃኒትን ሕክምናን ክረኽበሉ ዝኽእል ዕድላት ምፍጣር6

2. ንጥዕና ሓደገኛ ዝዀኑ ጠንቅታት ክፈጥሩ ዝኽእሉ ብፍላይ ተላገብቲ ሕማማት ኣስተምህሮ ምሃብ

3 ባህላዊ ናይ ሕክምና ንጥፈታት ንምምዕባል ኣድላዪ` መጽናዕትታት ምክያድ፣ ከምኡ’ውን ባህላዊ ሓካይም ክምዕብሉሉ ዝኽእሉ ናይ ምልመላ ዕድላት ምፍጣር

4 ብሕታዊ ናይ ሕክምና ትካላት ምፍቃድ

ሐ. መሰል ደቂኣንስቲዮ፥

1. ደቂ-ኣንስቲዮ ጥቕመንን መሰላተንን ዝሕልዋሉ ነጻ ማሕበር ክምስርታ መሰለን ምሕላው

2. ጓል ኣንስተይቲ ኣብ ኩሉ መዳያት ናይ ሂወት ብማዕርነት ክሳተፍ መሰላ ምርግጋጽ

3. ኣብ ግዜ ጥንስን ሕርስን ደቂ-ኣንስቲዮ ምሉእ ደሞዘን ዝኽፈላሉ መሰል ዕርፍቲ ብሕጊ ምውሳን

5 ንሓርነት ጓል-ኣንስተይቲ ዝጻረሩ ባህላውን ማሕበራውን ልምድታት ምውጋድ

6 ደቂ-ኣንስትዮ ርእሰን ክረድኣሉ ዝኽእላ ናይ ሓባር ስራሓት ከቑማ መሰለን ምሕላው

መ. መሰላት መንእሰያት፥

1. ማሕበር ምቛም መሰል ምዕቃብን ምትብባዕን

2. ብሰላማዊ መገዲ ሓሳባቶም ክገልጹን ሰላማዊ ሰልፊ ክገብሩን መሰሎም ሕልው ምግባር

3. ናይ ስፖርት ክለባትን ማእከላትን ከቑሙ ምግባር

4. ብዘይ ጾታዊ ኣፈላላይ ኣብ ኩሉ ዓይነታት ስፖርትታት ክሳተፉ ዘተባብዕ ባይታ ምፍጣር

ሰ. መሰል ሰራሕተኛታት፥

1. ናይ ሰራሕተኛታት መሰላትን ጥቕምታትን ዝሕሉ ነጻ ነቓባዊ ማሕበር ናይ ምቛም መሰል ምሕላውን ምትብባዕን። ከምኡ’ውን ናይ ተቓውሞ

ሰላማዊ ሰልፊ ምክያድ መሰል ምሕላው

2. መሰል ናይ መወዳእታ ሰሙን ይኹን ዓመታዊ ዕረፍቲ ምስ ምኽፋል ምሉእ ደሞዝ ምርግጋጽ

3. ሰራሕተኛታት ክእለቶምን ፍልጠቶምን ዘማዕብልሉ ዕድላት ምኽፋት

4. ዝሰርሕሉ ኣብያተ-ስራሓት ንጥዕናኦም ዝሕሉን ዝምችእን ክኸውን ግቡእ ናይ ሰራሕተኛታት መሰል ምርግጋጽ

5. ኣብ ስርሖም ጉድኣት ንዘጓነፎም ናይ መነባበሪኦም ውሕስነት ክሕለወሎም ምርግጋጽ

ረ. መሰል ሓረስቶታ፥

1. ሓረስቶት ኣብ ፖለቲካዊ ሂወት ሃገርና ምሉእ ተሳትፎ ከረጋግጹን፣ ናይ ገዛእ ርእሶም ነጻ ዝዀነ ንቓባዊ ማሕበር ከቑሙን፣ ሰላማዊ ሰልፊ

ከካይዱን ምሉእ መሰል ከም ዘለዎም ምርግጋጽ

2. ሃገራዊ እቶት ክብ ንምባልን፣ ማሕበራዊ ፍትሒ ንምርግጋጽን፣ ሓረስቶት ኣብ መስርሕ ሕርሻዊ ጽገናታት ንጡፍ ግደ ከም ዝህልዎምን

መሰላቶም ምዃኑን ምርግጋጽ

3. ፍርያቶም ኣብ ዕዳጋ ናይ ምውድዳር ብቕዓቶም ንምዕባይ ምጽዓር

4. ኩነታት መነባበሪኦም ንምምሕያሽን፣ ናይ ማእቶት ክእለቶም ክብ ንምባልን ሓረስቶት ዝምልመልሉ ዕድላት ምኽፋትን መደባት ምስራዕን

IV. ዝምድና መንግስትን ሃይማኖትን፦

1. ኩሎም ሃይማኖታትን እምነታትን ኣብ ቅድሚ ሕጊ ማዕረ’ዮም

2. ናይ ዜጋታት ሃይማኖታዊ መሰልን ማዕርነትን ምኽባር

3. ፖለቲካዊ ስልጣንን ሃይማኖትን ምፍላይ

4. ናይ ኩሎም ሃይማኖታት መንፈሳዊ ክብረታትን ስነ-ምግባርን ምኽባር

5. ናጽነት ሃይማኖታት ምሕላው

6. መንግስቲ ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያት ሃይማኖታት ወይ ሃይማኖታት ኣብ ውሽጢ ጉዳያት መንግስቲ ጣልቃ ዘይምእታው

V. ሓይልታት ምክልኻል፦

1. ሓይልታት ምክልኻል ንሃገራዊ ቅዋምን ልዑላውነትን ይከላኸል

2. ሓይልታት ምክልኻል ሃገራዊ ኣገዳሲ ትካል ከም ምዃኑ መጠን፡ ኣብ ኩሉ ጽፍሕታቱ ንብዙሕነት ህዝቢ ኤርትራ ብዘንጸባርቕ ይስራዕ7

3. ሓይልታት ምክልኻል ካብ ፖለቲካዊ ሻርነት ናጻ ይኸውን

4. ናይ ወተሃደራዊ ኣገልግሎት ሕግታት ምውጻእ

5 ወተሃደራዊ ስርሖም ከቋርጹ ንዝደልዩ ዜጋታት ርእሶም ንክኽእሉ ብሕጊ ዝተቐየሰ ሓገዛት ይግበረሎም

VI. ዝምድናታት ወጻኢ፦

1. ምስ ጎረባብቲ ሃገራትን ካልኦት ሃገራት ዓለምን ኣብ ሓባራዊ ረብሓታትን ሰላማዊ ሓባራዊ መነባብሮን ዝተመስረተ ጥዑይ ዝምድና ምህናጽ

2. ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያት ካልኦት ጣልቃ ዘይምእታው

3. ኤርትራዊ ናጻ ፖለቲካዊ ውሳኔ ምዕዛዝ

4 ኣብ ዞባና ሃገራዊ ልዑል ረብሓታት ኤርትራ ዝሕልው ዞባዊ ሰላም ንምስፋን ምዕያይ

ፖለቲካዊ መደብ ዕዮ ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ (ሕድሪ) ኣብ 3ይ ሕጹጽን ሓድነታው ጉባኤ ግሃድኤን ምደፍኤን ዝጸደቐ፡

ሕዳር 21፤ 2014 ዓዲ-ግራት